Adroddiad Llawn ar gyfer Adeiladau Rhestredig


Disgrifiad Cryno o Adeilad Rhestredig:


Rhif Cyfeirnod
87842
Rhif yr Adeilad
 
Gradd
II  
Statws
Amddiffyniad Dros dro  
Dyddiad Dynodi
25/02/2021  
Dyddiad Diwygio
 
Enw
Pont dros Nant Melyn  
Cyfeiriad
 

Lleoliad


Awdurdod Unedol
Sir Gaerfyrddin  
Cymuned
Llanddeusant  
Tref
 
Ardal
Llyn y Fan Fach  
Dwyreiniad
280089  
Gogleddiad
223760  
Ochr o'r Stryd
 
Lleoliad
Ger y cydlifiad ag Afon Sawdde tua 1.8 cilomedr i’r Gogledd o argae cronfa ddwr Llyn y Fan Fach, i’w chyrraedd ar hyd isffordd a llwybr preifat 2.5 cilomedr i’r De-ddwyrain o bentref Llanddeusant.  

Disgrifiad


Dosbarthiad bras
 
Cyfnod
 

Cyfnod
Llyn mewn cwm rhewlifol yw Llyn y Fan Fach a gafodd ei addasu’n gronfa ddŵr gan Gyngor Dosbarth Gwledig Llanelli. Dechreuodd y gwaith ar y safle uwchlaw Llanddeusant ym 1914, gan gyflogi, ar y cychwyn, Wyddelod a oedd yn lletya mewn barics ar y safle. I gwblhau’r prosiect cyflogwyd gwrthwynebwyr cydwybodol a gafodd eu drafftio i mewn oherwydd i anawsterau godi ynglŷn â chadw’r gweithlu gwreiddiol mewn amgylchedd ucheldirol anghysbell a heriol. Dan Ddeddf Gwasanaeth Milwrol 1916 roedd pob dyn rhwng 18 a 41 oed yn cael ei orfodi i ymuno â’r fyddin, gyda rhai eithriadau, gan gynnwys y rhai a oedd ym marn y tribiwnlysoedd lleol yn wrthwynebwyr cydwybodol. Yn ymarferol ychydig o ddynion a oedd yn cael eu heithrio’n llwyr o wasanaeth milwrol, gyda’r mwyafrif yn cael eu gorfodi i ymuno â chatrodau’r fyddin. Ar y dechrau, roedd y dynion a oedd yn gwrthod llofnodi papurau’r fyddin, neu wisgo’r lifrai milwrol yn cael eu carcharu. Ond ym mis Gorffennaf 1916, cyflwynodd y Swyddfa Gartref gynlluniau a fyddai’n rhyddhau’r gwrthwynebwyr cydwybodol hyn o’r carchar i wneud gwaith er budd y cyhoedd, gan amlaf llafurwaith corfforol caled mewn gwersylloedd gwaith penodol. Sefydlodd y Swyddfa Gartref 4 gwersyll gwaith yng Nghymru: yn Llanddeusant; Llannon (a oedd hefyd yn rhan o brosiect Gwaith Dŵr Dosbarth Gwledig Llanelli ac a gaewyd ym mis Awst 1917); Penderyn (Rhondda Cynon Taf), lle yr adeiladwyd cronfa ddŵr i gyflenwi dŵr i Aberpennar; a Thalgarth (Powys), lle y defnyddiwyd gwrthwynebwyr cydwybodol i osod prif linell ddŵr ar gyfer sanatoriwm newydd. Ym mis Medi 1916 dechreuodd gwrthwynebwyr cydwybodol a oedd wedi’u carcharu yng ngharcharau Caerdydd a Llanelli gyrraedd Llanddeusant. At ei gilydd defnyddiwyd carfan sylweddol o dros 150 o wrthwynebwyr cydwybodol ar wahanol adegau yn Llanddeusant, y mwyafrif ohonynt yn byw yn y barics a oedd eisoes yn bodoli, a oedd hefyd ag ysbyty, ac mae bron y cyfan ohonynt wedi’u dymchwel ers hynny. Roedd y dynion yn gweithio ar adeiladu’r argae a’r gwaith dŵr cysylltiedig, ond hefyd ar brif bibell ddŵr 25-milltir i gronfa ddŵr gynhaliol yn Llannon, 6 milltir i’r gogledd o Lanelli. Mwy na thebyg bod y bont wedi’i hadeiladu erbyn 1916; mae braslun pensel, dyddiedig 1916, gan F. Kitchen, un o’r gwrthwynebwyr cydwybodol oedd yn gweithio yn y gwersyll, yn dangos pont ddau-fwa yn y lleoliad hwn.  

Tu allan
Pont ddau-fwa o gerrig rwbel gyda rhagfuriau/pharapetau a slabiau copa mawr, bwâu cylchrannol isel rhwng pileri isel, a gyda thorddwr ar ffurf V yn y canol. Mae’r pentanau/cynaliadau’n gogwyddo allan ryw gymaint. Mae cwrs y dŵr wedi’i lorio/balmantu â cherrig.  

Tu mewn
 

Rheswm dros Ddynodi
Wedi’i rhestru fel pont wedi’i hadeiladu’n dda sy’n gysylltiedig ag adeiladwaith cronfa ddŵr Llyn y Fan Fach yn y cyfnod 1914-18 ac fel gwerth grŵp gydag argae’r gronfa ddŵr, y Tŷ Falfiau a’r Gwelyau Hidlo. Mae'r strwythur hwn yn destun Gwarchodaeth Interim o dan Ddeddf Cynllunio (Adeiladau Rhestredig ac Ardaloedd Cadwraeth) 1990. Mae'n drosedd difrodi'r strwythur hwn a gallwch gael eich erlyn. I gael rhagor o wybodaeth am Warchodaeth Interim, ewch i'r dudalen 'Hysbysiadau statudol' ar wefan Cadw. I gael rhagor o wybodaeth am y strwythur hwn, neu i roi gwybod am unrhyw ddifrod, cysylltwch â Cadw.  

Cadw : Adroddiad Llawn ar gyfer Adeiladau Rhestredig [ Cofnodion 1 of 1 ]





Allforio